Tekne Kışlama Rehberi: Karaya Çekmeden Önce ve Sonra

Kışlama, teknecilikte en çok ertelenen ve en çok pahalıya patlayan iştir. "Nasılsa kullanmayacağım" diye bırakılan bir tekne, baharda motorda su, tesisatta patlak boru ve gövdede leke ile karşınıza çıkar.

Doğru bakışla kışlama bir depolama değil, bakım mevsimidir. Tekne zaten karada ve erişilebilir durumdadır; yılın diğer bakımlarını da bu dönemde yapmak hem kolay hem ucuzdur.

Karada mı, suda mı?

Türkiye kıyılarında iki seçenek de uygulanır ve kararın üç boyutu vardır.

Karada kışlamanın avantajı gövdenin kurumasıdır. Su hattı altındaki laminat yıl boyu suya maruz kalmaz; osmoz riski belirgin biçimde düşer. Ayrıca gövde altı, pervane ve anotlar rahatça kontrol edilir, zehirli boya yenilenir.

Suda kışlamanın avantajı maliyet ve kolaylıktır: vinç ücreti ödemez, karada yer kirası tutmazsınız. Ancak tekne yıl boyu kirlenmeye devam eder, gövde hiç kurumaz ve kış fırtınalarında bağlama düzeninin sürekli kontrolü gerekir.

Donma riski olan bölgelerde (iç sular, kuzey rüzgârına açık kıyılar) suda bırakmak ek risk taşır: buz gövdeye ve tesisata zarar verebilir.

Genel öneri: fiber gövdeli bir gezi teknesi için karada kışlamak, uzun vadede daha ucuza gelir. Yılda bir kez kuruyan bir gövde, on yıl sonra fark yaratır.

Karaya çekmeden ÖNCE

Bazı işler tekne hâlâ suda ya da yeni çıkmışken yapılır:

1. Yakıt deposunu doldurun. Boş depo yoğuşma yapar ve yakıta su karışır. Dolu depoda hava hacmi azdır, yoğuşma da az olur.

2. Stabilizatör ekleyin ve motoru çalıştırın. Stabilizatörlü yakıtın karbüratöre ve enjektörlere kadar ulaşması için birkaç dakika çalıştırmak gerekir. Sadece depoya dökmek yetmez.

3. Son bir seyir yapın. Motoru çalışma sıcaklığına getirmek, yağdaki nemi buharlaştırır.

Çekildikten hemen sonra

Gövdeyi kalıntı kurumadan yıkayın. Bu, kışlamanın en zamana duyarlı adımıdır. Midye ve yosun ıslakken basınçlı suyla kolayca gider; kuruduktan sonra kazımak gerekir ve kazırken jelkot zarar görür.

Yıkarken su hattını, pervaneyi, şaftı ve dümen yatağını da temizleyin.

Motor hazırlığı

Dıştan takma motorda:

1. Tatlı suyla uzun yıkama (10–15 dakika).

2. Dişli yağını değiştirin. Yağ sütlü çıkarsa keçe bozulmuştur — kışı beklemeyin, hemen değiştirin.

3. Yakıt hattını üreticinin önerdiği şekilde boşaltın ya da stabilizatörle bırakın.

4. İç yağlama (fogging) yapın.

5. Motoru dik bırakın ki soğutma kanalındaki su boşalsın.

İçten takma dizelde:

1. Motor yağını ve filtresini kışa girerken değiştirin, baharda değil. Kullanılmış yağ asidik kalıntı içerir; kış boyunca motorun içinde durması aşınma yaratır.

2. Soğutma devresinde antifriz oranını kontrol edin.

3. Deniz suyu devresini tatlı suyla yıkayın ve antifriz çekin.

4. Empelleri sökün — kış boyunca baskı altında kalan kauçuk kalıcı olarak deforme olur. Söktüğünüzü unutmamak için direksiyona not bırakın.

5. Yakıt filtresini ve su ayırıcıyı boşaltın.

Su tesisatı: donma riski

Bu adım atlanırsa bahar en pahalı sürprizi burada verir. Donan su boruyu, pompayı ve şofbeni çatlatır.

1. Temiz su tankını boşaltın ve dezenfekte edin.

2. Bütün muslukları açın, hatlarda su bırakmayın.

3. Hidrofor pompasını kuru çalıştırmayın; hattı boşalttıktan sonra kapatın.

4. Şofbeni boşaltın — tahliye tapası genellikle altındadır.

5. Marin antifriz çekin. Tesisata uygun, zehirsiz (propilen glikol) tipte olmalıdır; motor antifrizi içme suyu hattında kullanılmaz.

6. Sintineyi boşaltın ve kurulayın. Sintinede kalan su hem donar hem küf yapar.

7. Tuvalet ve pis su tankını boşaltın, temizleyin, antifriz çekin.

Aküler

Aküler kışın en sessiz şekilde ölen parçadır. Boşalmış bir kurşun-asit akü donar ve donan akü kalıcı olarak biter.

İki seçenek:

Tekneden sökün. Serin ama donmayan bir yerde saklayın, ayda bir şarj edin.

Teknede bırakın. Ana şalteri kapatın ve akıllı bir şarj cihazı ya da küçük bir güneş paneli bağlı bırakın. Panel, kışlama sırasında akü sağlığını korumanın en zahmetsiz yoludur.

Her iki durumda da uçları temizleyip gresleyin.

Gövde ve güverte

Zehirli boya kararı. Karaya çekince alt kısım yıkanır; yeni boya baharda, suya inmeden hemen önce atılır. Kışın atılan boya bekleme sırasında etkinliğini kaybedebilir.

Anotları kontrol edin. Yarıdan fazlası erimişse baharda değişecek listeye yazın.

Jelkot bakımı için ideal zaman. Tekne karada, erişilebilir ve acele yok. Yıkama, gerekiyorsa pasta ve mutlaka vaks — kış boyunca UV ve yağmur gövdeye vurmaya devam edecek.

Güverte donanımını sökün. Halatlar, usturmaçalar, tenteler, can simidi, elektronik ekranlar. Hepsini yıkayıp kuru bir yerde saklayın. Güneşte bırakılan halat kullanılmadan yaşlanır.

Kaportaları ve lombozları kontrol edin. Contası bozuk bir kaporta kış boyunca içeri su alır ve döşemeyi küflendirir.

Örtme: en çok hata yapılan adım

Yaygın hata, tekneyi sıkı bir naylonla tamamen sarmaktır. Bu, içeride nem hapseder ve küf üretir.

Doğru örtme:

• Örtü hava alan bir malzemeden olmalı ya da havalandırma bacaları bırakılmalı.

• Su birikmemesi için eğimli bir iskelet kurulmalı; düz örtüde biriken su hem ağırlık yapar hem sızar.

• Örtü gövdeye doğrudan sürtmemeli — rüzgârda titreyen örtü jelkotu matlaştırır. Temas noktalarına yumuşak koruma konur.

• İç mekâna nem alıcı koyun ve mümkünse ara ara havalandırın.

Sehpa ve destekleme

Teknenin ağırlığı doğru dağıtılmazsa gövde aylar içinde deforme olabilir.

• Destekler kaburga hizalarına gelmeli, boş laminata değil.

• Omurga bloklarının teknenin ağırlığını taşıması, yan desteklerin dengelemesi beklenir.

• Zemin sağlam olmalı; yumuşak toprakta destek zamanla gömülür.

• Uzun süreli kışlamada birkaç ayda bir desteklerin yerini kontrol edin.

Suda kışlayacaksanız

Karaya çekmiyorsanız liste değişir; bazı adımlar kalkar, bazıları eklenir.

Kalkanlar: sehpa ve destekleme, gövde altı yıkama, zehirli boya yenilemesi.

Eklenenler:

• Bağlama düzenini güçlendirin. Kış fırtınaları yaz rüzgârından farklıdır. Halat sayısını artırın, springleri ihmal etmeyin ve tüm temas noktalarına kılıf geçirin — kış boyunca süren sürtünme halatı keser.

• Usturmaça sayısını artırın. Yazın üç yeterken kışın dört-beş mantıklıdır.

• Sintine pompasını ve şamandırasını test edin. Suda kışlayan bir teknede bu, batmayı önleyen tek sistemdir. Otomatik hattın ana şalterden bağımsız olduğundan emin olun.

• Akü şarjını sürekli tutun. Sintine pompası akü bitince çalışamaz.

• Fırtına sonrası mutlaka kontrol edin. Bağlama gevşemiş, usturmaça kaymış ya da tekne su almış olabilir.

• Gövde altı kirlenmeye devam eder. Baharda daha ağır bir temizlik sizi bekler.

Donma riski olan bir bölgedeyseniz suda bırakmayı yeniden düşünün: buz gövdeye ve deniz suyu tesisatına zarar verebilir.

Süre ve maliyet beklentisi

Kışlama hazırlığı orta boy bir tekne için bir tam gün iş demektir; iki kişiyle yarım güne iner.

Zamanın dağılımı kabaca şöyle:

• Gövde yıkama: 1–2 saat (çekildikten hemen sonra yapılırsa yarısı)

• Motor hazırlığı: 2–3 saat

• Su tesisatı ve antifriz: 1–2 saat

• Donanım sökme, temizleme: 1–2 saat

• Örtme ve iskelet: 2–3 saat

Maliyet kalemleri vinç ücreti, karada yer kirası, antifriz, yağ ve filtre, stabilizatör ve örtü malzemesidir. Bunların toplamı, atlanmış bir kışlamanın baharda çıkardığı tek bir onarımdan neredeyse her zaman düşüktür — donmuş bir şofben ya da su almış bir dişli kutusu tek başına bütün kışlama masrafını geçer.

Kendiniz mi, servis mi? Motor ve su tesisatı adımları ilk yıl bir ustayla birlikte yapılıp öğrenilebilir; sonraki yıllar kendi başınıza yapabileceğiniz işlerdir. Vinç ve destekleme her hâlükârda tersane işidir.

Kış boyunca kontroller

Kışlama "bırak ve unut" değildir. Ayda bir kez uğrayın:

1. Örtü sağlam mı, su birikmiş mi?

2. İçeride nem, küf ya da su sızıntısı var mı?

3. Destekler yerinde mi, zemin oturmuş mu?

4. Akü şarj durumu nasıl?

5. Fırtına sonrası mutlaka bir kontrol yapın.

Kışlamanın en çok atlanan üç noktası

1. Kaportaların ve lombozların contası. Kış boyunca yağmur bu contalardan sızar ve içerideki döşemeyi küflendirir. Kışlamaya girmeden önce her contayı elle kontrol edin; sertleşmiş, çatlamış ya da ezilmiş olanı değiştirin. Silikon bazlı bir bakım spreyi contanın esnekliğini korur.

2. Yakıt deposunun havalandırma ağzı. Tıkalı bir havalandırma, sıcaklık değişimiyle depoda basınç ya da vakum yaratır. Böcek ve kir tutmuş ağızları temizleyin.

3. Zincir kutusu. İçinde biriken çamur ve deniz suyu, kış boyunca zinciri ve kutunun laminatını nemde bırakır. Zinciri tamamen çıkarın, kutuyu yıkayın ve kurumaya bırakın. Zincirin de aynı süre kuru kalması galvanizin ömrünü uzatır — ayrıntısı demir zinciri bakımı yazımızda.

Bahar için not bırakın

Kışa girerken yaptığınız her işi bir kâğıda yazın: hangi tapayı çıkardınız, empelleri söktünüz mü, hangi hatta antifriz var?

Beş ay sonra bunların hiçbirini hatırlamayacaksınız. Motoru empellersiz çalıştırmak ya da açık kalan bir tahliye tapasıyla suya inmek, tam olarak bu notun önlediği hatalardır.

Sezon açılışının kendi kontrol listesi de var; onu ayrı bir yazıda anlatıyoruz. Motor tarafının ayrıntısı için dıştan takma motor bakımı, gövde yüzeyi için jelkot yazımıza bakabilirsiniz.