Dıştan Takma Motor Bakımı: Sezon İçi ve Sonrası

Dıştan takma motor, teknedeki en zorlu koşulda çalışan parçadır. İçten takma bir dizel motor kapalı bir bölmede korunurken, dıştan takma sürekli tuzlu su, güneş ve titreşimle yaşar.

Buna karşılık bakımı çok daha basittir. Yapılacak işlerin çoğu alet gerektirmez ve büyük kısmı düzenli alışkanlığa dayanır.

Her seyirden sonra: tuzdan arındırma

Bu tek alışkanlık, motor ömrünün en belirleyici etkenidir ve on dakika sürer.

Tuzlu su motorun soğutma kanallarından geçer. Motor durduğunda kanallarda kalan su buharlaşır ve geriye tuz kristali bırakır. Her seferinde biraz daha birikir; kanallar zamanla daralır, soğutma verimi düşer ve motor ısınmaya başlar.

Yıkama nasıl yapılır:

Motora tatlı su vermenin iki yolu var. Birincisi, motorun ayağını su dolu bir varile daldırıp çalıştırmak. İkincisi ve pratik olanı kulaklık (flush muffs) kullanmak: su alma ızgaralarının üstüne geçirilen bu aparata hortum bağlanır.

1. Kulaklığı su giriş ızgaralarının üstüne oturtun.

2. Suyu önce açın, sonra motoru çalıştırın. Susuz çalıştırmak empelleri saniyeler içinde yakar.

3. Rölantide 5–10 dakika çalıştırın.

4. Önce motoru durdurun, sonra suyu kapatın.

5. Motoru dik konumda bırakın ki soğutma kanallarındaki su tamamen boşalsın.

Bazı motorlarda motoru çalıştırmadan yıkama yapılabilen bir bağlantı vardır; kullanım kılavuzunda belirtilir.

Tell-tale kontrolü: Motor çalışırken arkadan ince bir su fışkırır — buna tell-tale denir ve soğutma suyunun devrede olduğunu gösterir. Akış zayıfsa ya da hiç yoksa motoru hemen durdurun. Genellikle tıkanmış bir delik ya da yorulmuş empellerdir; ikisi de ihmal edilirse motoru sarar.

Her seyirden sonra: dış temizlik

Kaportayı ve ayağı tatlı suyla durulayın. Kaporta üzerindeki tuz, boyayı ve dekalları soldurur.

Motoru dik (trim aşağıda) bırakın. Yukarı kaldırılmış motorda soğutma kanalında su kalır; kışın donması, yazın tuz biriktirmesi anlamına gelir.

Ayda bir: gözle kontrol

Pervane. Kanat kenarlarında ezilme, çentik ya da eğilme arayın. Küçük bir çentik bile titreşim yaratır ve titreşim şaft keçesini yorar. Pervaneyi sökmüşken mile dolanmış misina ve ip olup olmadığına bakın — bu, keçenin en sık ölüm nedenidir.

Anot. Motor üzerindeki çinko anotlar galvanik korozyonu üstlerine çeker. Yarıdan fazlası erimişse değiştirin. Anodu asla boyamayın; boyalı anot işini yapamaz.

Yakıt hortumu ve pompası. Çatlak, sertleşme ve sızıntı arayın. Yakıt hattındaki en küçük hava kaçağı, motorun yük altında tekleme yapmasına neden olur.

Kaporta contası. Kaporta düzgün kapanmıyorsa içeri tuzlu su girer.

Yılda bir: servis kalemleri

Dişli yağı (şanzıman yağı). Ayak kısmındaki dişli kutusunun yağıdır ve sezon sonunda değiştirilir. Boşaltırken yağın rengine bakın:

• Berrak ve koyu ise normaldir.

• Sütlü, açık kahverengi ise su karışmıştır. Keçe bozulmuştur ve mutlaka değiştirilmelidir. Su karışmış yağla kışı geçiren dişli kutusu, baharda hasarlı çıkar.

• İçinde metal parçacık varsa dişlilerde aşınma başlamıştır; servise gösterin.

Empeller. Deniz suyu pompasının kauçuk çarkıdır ve motorun soğutmasını sağlar. Kauçuk zamanla sertleşir, kanatları esnekliğini kaybeder ve kırılır. Kırılan parçalar soğutma kanallarını tıkar.

Genel kabul yılda bir ya da iki yılda bir değişimdir; motorun kullanım yoğunluğuna göre değişir. Değiştirirken eski empellerin bütün kanatlarını sayın — eksik kanat varsa parçası devrede kalmıştır ve bulunmalıdır.

Bujiler. Rengine bakın: açık kahverengi normaldir, siyah kurum zengin karışıma, beyaz ise fakir karışım ya da aşırı ısınmaya işaret eder. Tırnak aralığını üreticinin verdiği ölçüde tutun.

Yakıt filtresi. Değiştirin. Su ayırıcılı filtrede hazneyi kontrol edin; su birikmişse boşaltın ve yakıt deposunu gözden geçirin.

Termostat. Motor soğuk çalışıyorsa (çabuk ısınmıyorsa) ya da aşırı ısınıyorsa termostat sıkışmış olabilir. Ucuz bir parçadır, birkaç yılda bir değişmesi mantıklıdır.

Yakıt: en sık arıza kaynağı

Dıştan takma motorlarda arızaların büyük kısmı yakıttan gelir.

Benzin bayatlar. Etanol içeren benzin nemi çeker ve zamanla ayrışır. Depoda birkaç ay bekleyen yakıt karbüratörde ve enjektörde tortu bırakır.

Çözüm: Sezon boyunca deposu dolu tutun (boş depoda yoğuşma olur), uzun beklemelerde yakıt stabilizatörü ekleyin ve sezon sonunda motoru stabilizatörlü yakıtla birkaç dakika çalıştırın ki karbüratöre de ulaşsın.

Su ayırıcı filtre şart. Motorla depo arasına takılan bu filtre, yakıta karışan suyu tutar. Şeffaf hazneli olanı tercih edin; içindeki suyu gözle görebilirsiniz.

Trim ve kavitasyon: performansı belirleyen ayar

Bakım kadar önemli ama çok daha az konuşulan bir konu var: motorun trim açısı.

Trim, motorun aynaya göre eğimidir. Yanlış ayarlandığında motor daha çok yakıt yakar, tekne daha yavaş kalkar ve pervane boşa döner.

• Trim çok aşağıda: baş suya gömülür, tekne planing'e geçmekte zorlanır, yakıt tüketimi artar.

• Trim çok yukarıda: baş kalkar, pervane hava emmeye başlar (ventilasyon), devir fırlar ama tekne hızlanmaz.

• Doğru trim: tekne kalktıktan sonra kademe kademe yukarı alınır, devir en yüksek olduğu ve tekne en rahat gittiği noktada bırakılır.

Kalkışta trim aşağıda, seyirde yukarıda çalışılır. Bu ayarı hissetmek birkaç çıkış alır ama sonrasında hem hız hem menzil kazandırır.

Kavitasyon ise pervanenin çevresinde buhar kabarcıkları oluşması ve kanatları aşındırmasıdır; genellikle hasarlı bir pervane ya da yanlış kurulum yüksekliğinden gelir. Pervane kanatlarında noktasal çukurcuklar görürseniz nedeni budur ve pervane kontrol edilmelidir.

Kışa hazırlık

Sezon sonunda yapılacaklar, baharda motorun sorunsuz çalışmasını belirler:

1. Stabilizatörlü yakıtla çalıştırın — birkaç dakika, sistemin tamamına ulaşsın.

2. Uzun yıkama yapın — 10–15 dakika tatlı suyla.

3. Dişli yağını değiştirin — su karışmışsa kışı beklemeyin.

4. Yakıt hattını boşaltın ya da üreticinin önerdiği yöntemi uygulayın.

5. İç yağlama (fogging) yapın — silindirlere koruyucu sprey, paslanmayı önler.

6. Anotları kontrol edin, gerekiyorsa değiştirin.

7. Motoru dik bırakın, kaportayı takın, üstünü hava alan bir örtüyle kapatın.

Motoru kapalı ve havadar bir yerde saklayın. Sıkı naylon örtü yoğuşma yapar ve paslanmaya yol açar.

Dıştan takma mı, içten takma mı?

Sık sorulan bir soru ve cevabı kullanım biçimine bağlı.

Dıştan takma hafiftir, bakımı kolaydır, tekne içinde yer kaplamaz ve gerektiğinde tek parça değiştirilebilir. Sezonluk kullanan, teknesini karaya çeken ve kendi bakımını yapmak isteyen için doğru seçimdir.

İçten takma dizel daha az yakıt tüketir, uzun ömürlüdür ve düzenli uzun seyirde belirgin biçimde ekonomiktir. Buna karşılık bakımı daha teknik, arızası daha maliyetlidir.

Nauta gövdeleri her iki kuruluma da uygun çıkar; seçim sipariş sırasında yapılır ve gövdeye baştan işlenir. Dizel tarafın bakım düzenini dizel motor bakımı yazımızda anlattık.

Çalışma saati: bakımın gerçek takvimi

Motor bakımı takvime değil çalışma saatine bağlıdır. Yılda 30 saat çalışan bir motorla 200 saat çalışan motorun ihtiyacı aynı değildir.

Çoğu modern dıştan takmada saat sayacı vardır; yoksa kaba bir tahmin yeterlidir (sezonda kaç kez, ortalama kaç saat).

Genel aralıklar üreticiden üreticiye değişir ama yaygın düzen şudur:

• İlk 20 saat (rodaj): kılavuzdaki devir sınırlarına uyun, sonrasında ilk servis yapılır. Bu servis atlanmamalı — rodaj sırasında dişlilerden metal tozu çıkar ve ilk yağ değişimiyle atılır.

• Her 100 saat ya da yılda bir (hangisi önce gelirse): dişli yağı, bujiler, yakıt filtresi.

• Her 200–300 saat: empeller, termostat, detaylı kontrol.

Kayıt tutmak işi kolaylaştırır: kaportanın içine yapıştırılmış küçük bir etikete tarih ve saat yazmak yeterlidir. Tekneyi satarken de değer katar.

Ne zaman servise gitmeli?

Kendiniz yapabilecekleriniz ile servis işi arasındaki sınır nettir.

Kendiniz yapabilirsiniz: yıkama, dış temizlik, anot değişimi, buji değişimi, yakıt filtresi, dişli yağı (biraz alet ve dikkatle).

Servise götürün:

• Tell-tale akışı yıkamaya rağmen düzelmiyorsa — soğutma kanalı tıkanmış olabilir.

• Dişli yağında metal parçacık varsa.

• Motor yük altında tekliyor ya da devir alamıyorsa ve sorun yakıt filtresinde değilse.

• Şaft keçesinden yağ sızıntısı varsa.

• Aşırı ısınma uyarısı veriyorsa — bu durumda motoru çalıştırmayı sürdürmeyin.

Bir şeyi zorlamak, deniz ortasında kalmaktan her zaman pahalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Susuz çalıştırmak. Empeller saniyeler içinde yanar.

• Motoru yukarıda bırakmak. Soğutma kanalında su kalır.

• Anodu boyamak. Koruma tamamen devre dışı kalır.

• Zayıf tell-tale'i görmezden gelmek. Motor sarabilir.

• Depoyu boş bırakmak. Yoğuşma yakıta su karıştırır.

• Sütlü dişli yağını "sonra bakarım" demek. Kış boyunca su içeride kalır.

Özet

Dıştan takma motorun bakımı zor değil, düzenli olmayı gerektirir. Her seyirden sonra on dakikalık tatlı su yıkaması, motorun ömrünü belirleyen tek en önemli alışkanlıktır.

Yılda bir dişli yağı, empeller kontrolü, buji ve filtre değişimi geri kalanını halleder. Bu düzenle çalışan bir motor, sezon başında ilk denemede çalışır — ki denizde asıl istediğiniz budur.

Yakıt tarafındaki ayrıntılar için yakıt sistemi yazımıza, kışlamanın tamamı için kışlama rehberimize bakabilirsiniz.