Yakıt Sisteminde Su ve Tortu: Nedeni, Belirtisi, Çözümü

Teknelerde en sık karşılaşılan motor arızası motorun kendisinden değil, ona giden yakıttan kaynaklanır. Marş basar, motor çalışır, rölantide sorun yoktur — devir yükseltince güç düşer ya da motor stop eder. Neredeyse her seferinde suçlu aynı: yakıt deposundaki su ve tortu.

İyi haber, bunun önlenebilir bir sorun olması. Bu yazıda suyun depoya nasıl girdiğini, tortunun nasıl oluştuğunu ve iki basit alışkanlıkla ikisinin de nasıl engellendiğini anlatıyoruz.

Su depoya nereden giriyor?

Üç yoldan, ve hiçbiri "birisi depoya su döktü" değil.

Yoğuşma. Depodaki boşluk hava demektir; hava nem taşır. Gece sıcaklık düşünce bu nem depo cidarında yoğuşur ve aşağı süzülür. Su yakıttan ağır olduğu için dipte birikir. Depo ne kadar boşsa hava o kadar çok, yoğuşma o kadar fazla.

Havalandırma (vent) ağzı. Depo, yakıt çekildikçe içeri hava alabilmek için dışarı açılır. Bu ağız güverte hizasındaysa ve dalga alıyorsa doğrudan deniz suyu girer. Sert bir seyirden sonra depoda tuzlu su bulunmasının nedeni genellikle budur.

Dolum kapağı. Contası yaşlanmış, gevşek ya da kapatılırken tuz kalmış bir dolum kapağı, güverteyi yıkayan her dalgadan pay alır. Yağmurda tekne bırakıldığında da aynı şey olur.

Dördüncü bir yol daha var ve tekneden bağımsız: istasyondan gelen kirli yakıt. Küçük barınaklardaki pompaların dip tortusu doğrudan sizin deponuza geçebilir.

Benzin ve dizel aynı sorunu yaşamaz

İki yakıtın suyla ilişkisi farklı; çözümler de farklı.

Benzin (özellikle etanollü). Türkiye'de satılan benzinin etanol içeriği suyu emer. Belli bir orana kadar sorun çıkarmaz; eşiği geçince faz ayrışması olur: etanol ve su ayrı bir tabaka hâlinde dibe çöker. O tabaka motora gittiğinde motor çalışmaz, gittiği yerde de korozyon bırakır. Ayrışmış benzin geri karıştırılamaz — boşaltılır.

Bu yüzden benzinli teknelerde yakıtı bekletmemek temel kuraldır. Sezon sonunda depoda kalacak benzine yakıt stabilizatörü katmak, ayrışmayı geciktirir.

Dizel. Su emmez; ayrı durur ve dipte toplanır. Buradaki asıl sorun sudan çok, suyun beslediği şeydir: dizel mikrobu.

Dizel mikrobu (diesel bug)

Su ile dizelin temas yüzeyinde bakteri ve mantar ürer. Beslenme kaynağı yakıtın kendisidir; ürettiği siyah-kahverengi jölemsi kütle filtreyi tıkar, enjektörü aşındırır ve depo cidarında korozyon yapar.

Belirtileri:

• Filtre beklenenden çok daha erken tıkanıyor.

• Filtre kâsesinde koyu, sümüksü bir tortu var.

• Yüksek devirde güç düşüyor, rölantide sorun yok.

• Depodan alınan örnek bulanık ve kokusu bozuk.

Üremiş bir mikrop kolonisi filtre değiştirerek çözülmez — depoyu temizlemek ve biyosit (yakıt katkısı) uygulamak gerekir. Ağır durumlarda yakıt firma tarafından çekilip filtrelenir ("fuel polishing").

Önlemenin yolu tek: suyu depoda tutmamak.

Su ayırıcı filtre: sistemin en önemli parçası

Modern kurulumlarda motora giden hatta iki filtre bulunur.

Birincil filtre (su ayırıcı / Racor tipi). Motora en uzak olan, altında şeffaf kâsesi bulunan filtredir. Görevi kaba tortuyu ve suyu tutmaktır. Şeffaf kâse tam olarak bunun içindir: suyu gözle görürsünüz. Su, yakıtın altında berrak bir tabaka olarak durur; tortu koyu bir çökelti olarak dibe oturur.

İkincil filtre (motor üstü). Daha ince gözenekli, enjeksiyon sistemini korur. Birincil filtre görevini yapıyorsa bu filtre uzun ömürlü olur.

Kâseyi boşaltmak beş dakikalık bir iş: motor kapalıyken alttaki musluk (drain) açılır, altına kap tutulur, berrak su akıp yakıt gelmeye başlayınca kapatılır. Boşaltılan sıvı atık yağ olarak toplanır — denize ya da sintineye boşaltılmaz.

Bunu ne sıklıkla yapmalı? Sezon içinde ayda bir bakmak, sert bir seyirden sonra mutlaka bakmak, sezon başında ve sonunda boşaltmak makul bir düzen. Filtre kâsesinde her seferinde su çıkıyorsa sorun kâsede değil, depodadır: dolum kapağını ve vent ağzını kontrol edin.

Filtre değişimi

Filtre elemanları tıkanır ve tıkandıkça motor yakıt açlığı çeker.

Ne zaman? Motor üreticisinin verdiği saat aralığı esastır; genel pratik yılda bir kez ya da 100–200 motor saatidir. Yakıt kalitesinden şüphe ediyorsanız daha sık.

Belirti nedir? Yüksek devirde güç kaybı klasik işarettir: rölantide yeterli yakıt geçer, tam yükte geçmez. Siyah duman, zor çalışma ve düzensiz rölanti de eşlik edebilir.

Dizelde hava alma. Filtre değişiminden sonra sisteme giren havanın atılması gerekir. Çoğu motorda elle çalıştırılan bir pompa ve hava alma vidası bulunur; sırasını motorun kılavuzundan takip edin. Bu adım atlandığında motor çalışmaz ve genellikle "filtre yanlış takıldı" sanılır.

Yedek taşıyın. Teknede en az bir takım yedek filtre ve conta bulunsun. Denizde tıkanan bir filtre, yedeği varsa yarım saatlik iş; yoksa çekilmektir.

İki alışkanlık, sorunun büyük kısmı

1. Depoyu dolu bırakın. Özellikle kışın. Dolu depo, yoğuşacak hava bırakmaz. "Yakıt bayatlar" endişesi dizelde biyosit ile, benzinde stabilizatör ile yönetilir; boş depodaki su ise doğrudan sorundur.

2. Dolumu sakin havada ve temiz yapın. Dolum ağzının çevresini silin, kapağı sıkıca kapatın, contayı yılda bir kontrol edin. Dalgalı havada güvertede yakıt almak, depoya deniz suyu davet etmenin en kolay yolu.

Üçüncüsü isteğe bağlı ama işe yarar: tanıdığınız istasyondan alın. Devri yüksek pompa, dip tortusunun oturmasına fırsat vermeyen pompa demektir; bu iyi bir işarettir.

Depoyu temizlemek gerekirse

Filtre sürekli tıkanıyorsa, kâseden her seferinde koyu tortu geliyorsa ya da dizel mikrobu yerleşmişse iş filtreden büyüktür.

Yapılacaklar sırasıyla: depo boşaltılır, temizleme kapağı varsa açılıp iç yüzey mekanik olarak temizlenir, kalan yakıt filtrelenerek geri verilir ya da atılır, sistem biyositle muamele edilir, tüm filtreler yenilenir.

Bu iş servis işidir; deponun içine girmek gerektiğinde havalandırma ve yangın güvenliği ayrı bir konudur. Ama sıklığı da düşüktür — düzenli kâse boşaltan bir teknede yıllarca gerekmez.

Hortumlar, kelepçeler ve vent

Yakıt sistemi yalnız depo ve filtre değil.

Hortumlar zamanla sertleşir ve çatlar; marin standartlarına uygun yakıt hortumu kullanılır, bahçe hortumu ya da genel amaçlı hortum kullanılmaz. Yüzeyde çatlak, uçlarda sızıntı izi ve yakıt kokusu arayın.

Kelepçeler paslanmaz olmalı ve iki adet kullanılmalıdır. Gevşek kelepçe hem sızdırır hem hava emer — dizelde hava emmesi, sızıntıdan daha zor bulunur.

Vent ağzı tıkanmamalı. Tıkalı bir vent, deponun vakumlanmasına ve motorun yakıt çekememesine yol açar; belirtisi, kapağı açtığınızda gelen "hış" sesidir.

Sızıntı kontrolü. Yakıt kokusu asla normal değildir. Motor bölmesinde yakıt kokusu alıyorsanız yangın riski var demektir; kaynak bulunmadan çıkılmaz.

Sezon düzeni

Her seyirden sonra: motor bölmesine bir bakış — sızıntı izi, koku.

Ayda bir: su ayırıcı kâseyi kontrol edin, gerekiyorsa boşaltın.

Sert seyirden sonra: kâseyi mutlaka kontrol edin.

Sezon başında: kâseyi boşaltın, filtreleri değiştirin, hortum ve kelepçeleri gözden geçirin.

Sezon sonunda: depoyu doldurun, dizelde biyosit / benzinde stabilizatör katın, kâseyi boşaltın.

Bu düzenin toplam maliyeti yılda birkaç filtre ve birkaç saat. Karşılığında, denizde motorun durması ihtimalini büyük ölçüde ortadan kaldırıyorsunuz.

Menzil hesabında suyun payı

Yakıt sisteminin bakımı, güvenliğin yanında doğrudan menzilinizi de etkiliyor.

Tıkanmaya başlamış bir filtre motoru tam yükte besleyemez; motor aynı hızı tutturmak için daha çok yakıt ister. Kirli enjektör de aynı sonucu verir — püskürtme deseni bozulunca yanma verimi düşer. İkisi birlikte, farkına varmadan yakıt tüketiminizi belirgin biçimde yükseltir.

Bu yüzden rota planı yaparken deponun yüzde 80'i üzerinden hesap yapmak sadece hava payı değil, sistem payıdır da. Menzilinizi son litreye kadar planlarsanız, tıkanmaya başlamış bir filtre sizi hedefe ulaştırmaz.

Uzun rota planlamasının tamamını Ege ve Akdeniz'de rota planlama yazımızda ele aldık.

Yakıt göstergesine güvenmeyin

Tekne yakıt göstergeleri, otomobildekinin aksine genellikle şamandıra tipidir ve tekne yalpaladıkça oynar. Yokuş, trim açısı ve dalga, göstergeyi yanıltır.

Güvenilir yöntem motor saati ve tüketim takibi: her dolumda kaç litre aldığınızı ve o ana kadar kaç saat çalıştığınızı not edin. Birkaç dolumdan sonra saatlik tüketiminiz ortaya çıkar ve göstergeye ihtiyacınız kalmaz.

Bu kayıt ayrıca erken uyarı verir: saatlik tüketim sessizce yükseliyorsa, filtre ya da enjektör tarafında bir şey değişiyor demektir.

Denizde motor yakıt yüzünden durursa

1. Panik yapmayın, demir atın. Sürüklenmeyi durdurmak ilk iştir.

2. Su ayırıcı kâseye bakın. Su ya da tortu görüyorsanız boşaltın.

3. Filtreyi değiştirin — yedeğiniz varsa.

4. Dizelde hava alın. Bu adım olmadan motor çalışmaz.

5. Çalışmazsa yardım isteyin. Denizde tamir denemesi, tekne emniyetli konumdayken yapılır.

Motor tipine göre bakımın tamamı için dizel motor bakımı ve dıştan takma motor bakımı rehberlerimize, sezon açılışının tamamı için sezon öncesi bakım kontrol listesine bakabilirsiniz.

Özet

Yakıt sistemi arızalarının neredeyse tamamı iki şeyden çıkar: depoya giren su ve tıkanan filtre. İkisi de görünür, ikisi de ucuz, ikisi de önlenebilir.

Depoyu dolu bırakmak, dolumu temiz yapmak ve ayda bir şeffaf kâseye bakmak — üç alışkanlık, sezonun en sık arızasını kapatıyor.