Doğru Demirleme: Zincir Boyu, Tutma ve Yaygın Hatalar

Demirleme, denizcilikte sonucu en geç anlaşılan işlerden biridir. Demir attığınızda her şey yolunda görünür; sorun gece yarısı rüzgâr döndüğünde ortaya çıkar.

İyi demirlemenin sırrı ekipmanda değil, üç şeydedir: yeterli zincir, doğru dip ve tutuşun kontrol edilmesi.

Ne kadar zincir verilir?

Demiri tutan şey ağırlığı değil, zincirin dibe yatay çekmesidir. Zincir yeterince uzun değilse çekme açısı dikleşir ve demir dipten çıkar.

Pratik kural, zincir boyunun derinliğin en az 5 katı olmasıdır. Burada "derinlik" ölçüsü ölçü aletinin gösterdiği rakam değildir; şunların toplamıdır:

• Su derinliği

• Baş üstünün su seviyesinden yüksekliği

• Gelgit ve rüzgâr kabarmasıyla artabilecek pay

Yani 6 metre derinlikte, baş üstü 1,5 metre yüksekteyse hesap 7,5 metre üzerinden yapılır ve en az 37–38 metre zincir verilir.

Koşullar ağırlaştıkça oran artar: rüzgârlı gecede 7 kat, fırtına beklentisinde daha fazla. Kalabalık bir koyda yeterli zincir verecek yer yoksa, orası sizin için uygun bir demir yeri değildir.

Zincirle naylon halat karışık kullanılıyorsa (kombine takım) oran daha da artmalıdır; halat zincir kadar ağır olmadığı için yatay çekmeyi aynı ölçüde sağlayamaz.

Hangi dip tutar?

Kum. En güvenilir dip. Demir gömülür ve sağlam tutar.

Çamur. İyi tutar ama demirin gömülmesi zaman alır; tutuş kontrolünü daha sabırlı yapın.

Deniz çayırı (posidonia). Demir çayırın üstünde kayar, tuttuğunu sanırsınız. Ayrıca posidonia korunan bir ekosistemdir ve birçok yerde üzerine demirlemek yasaktır. Görürseniz başka nokta arayın.

Kaya ve mercan. Demir sıkışır; tutar ama çıkarmak sorun olur. Sıkışan demir için tersten çekme halatı (trip line) düşünülmelidir.

Çakıl ve taşlık. Tutuş güvenilmezdir, demir sürekli kayar.

Denizin rengi ve harita notları dip hakkında fikir verir; emin değilseniz demir attıktan sonra tutuşu mutlaka test edin.

Adım adım

1. Yeri seçin. Rüzgârdan korunaklı, yeterince derin, salınım dairesi içinde başka tekne ya da kaya olmayan bir nokta. Salınım dairesi verdiğiniz zincir kadar yarıçapa sahiptir — komşularınızın da salınacağını hesaba katın.

2. Rüzgâra dönün ve durun. Tekne durgun hâle gelmeden demir atmayın.

3. Demiri kontrollü indirin. Serbest bırakmayın; zincir üst üste yığılır ve demir kendi zincirine dolanır.

4. Geri kaçarak zincir verin. Tekne yavaşça geri giderken zinciri salın. Böylece zincir dipte düz uzanır.

5. Zinciri kilitleyin. Verilen boyu kilitleyin ve yükü ırgada değil, zincir stoperine ya da halata alın. Irgat yük taşımak için tasarlanmamıştır.

6. Tutuşu test edin. Motoru hafif tornistanda çalıştırıp zinciri gerdirin. Zincir gerilip tekne duruyorsa demir tutmuştur; zincir gerilmeden tekne geri kaymaya devam ediyorsa tutmamıştır.

Demir tipleri ve hangi dipte ne tutar

Demirin şekli, tutuş performansını doğrudan belirler ve her dip için aynı demir uygun değildir.

Pulluk (plow / CQR tipi). Kum ve çamurda iyi gömülür, yön değişiminde genellikle dipte kalır. Uzun yıllar standart tercihti; hâlâ yaygındır.

Yeni nesil ölçekli demirler (Rocna, Delta ve benzerleri). Daha geniş kepçe alanı ve ağırlık merkezi düzenlemesiyle daha hızlı gömülür. Kumda ve çamurda belirgin biçimde iyi tutar. Fiyatı yüksektir ama demir, ucuzundan tasarruf edilecek parça değildir.

Danforth (çapa tipi). Hafiftir ve kumda çok iyi tutar. Yassı olduğu için depolaması kolaydır; yedek demir olarak sık tercih edilir. Yön değiştiğinde dipten çıkma eğilimi vardır.

Mantar (mushroom). Kalıcı bağlama şamandıraları içindir, gezi teknesinde kullanılmaz.

Ağırlık seçimi. Demir ağırlığı tekne boyuna ve deplasmanına göre belirlenir. Yaygın hata, sınırın alt ucunu seçmektir. Demirde bir kademe yukarı çıkmanın maliyeti düşük, karşılığı gece uykusudur.

Yedek demir. İkinci bir demir bulundurmak, ana demirin sıkıştığı ya da kaybedildiği durumlarda seyri kurtarır. Danforth tipi yassı olduğu için yedek olarak pratiktir.

Demir sıkışırsa ne yapılır?

Kayalık ya da mercanlı dipte demir sıkışabilir. Zorla çekmek zinciri, ırgadı ya da güverte donanımını zorlar.

Doğru sıra:

1. Zinciri kısaltın. Tekneyi demirin tam üstüne getirin ve zinciri dikleştirin. Çoğu sıkışma bu açı değişikliğiyle çözülür.

2. Motorla yumuşak çekiş. Zincir kilitliyken tekneyi yavaşça ileri alın; açı değişimi demiri ters yönden kurtarabilir.

3. Dalga kullanın. Zinciri gergin kilitleyip dalganın teknenin başını kaldırmasını bekleyin. Dalga, ırgadın veremeyeceği bir kaldırma kuvveti üretir.

4. Ters çekme halatı (trip line). Kayalık dibe demirlerken demirin arka ucuna bir halat ve şamandıra bağlanır; sıkışırsa demir ters yönden çekilerek kurtarılır. Kayalık koya demirleyeceğinizi biliyorsanız bunu önceden hazırlayın.

Yapılmayacaklar: ırgatla zorlamak (dişli kırılır), tam gazla çekmek (zincir ya da donanım kopar), dalgıç olmadan suya girmek.

Sonuncusu önemli: sıkışan demir için dalış yapılacaksa bunun eğitimli biri tarafından ve tekne motoru kapalıyken yapılması gerekir.

Demir taradığını nasıl anlarsınız?

Tarama sessiz başlar. Üç yöntem:

Kara referansı. Karada iki sabit nokta seçin (bir ev ve bir ağaç gibi) ve birbirine göre konumlarını aklınızda tutun. Aralarındaki ilişki değişiyorsa tekne kayıyordur.

GPS demir alarmı. Plotter'da demir alarmı kurun. Yarıçapı verdiğiniz zincire ve baş üstü konumuna göre ayarlayın.

Zincire dokunun. Zincirde düzensiz titreşim ve zıplama hissediliyorsa demir dipte sekiyor olabilir.

Demir taradığını anlarsanız çözüm zinciri artırmak değil, kaldırıp yeniden demirlemektir.

Komşu tekneler ve salınım dairesi

Kalabalık bir koyda demirlemenin en çok atlanan kuralı budur: verdiğiniz zincir kadar yarıçapa sahip bir daire içinde salınırsınız.

40 metre zincir verdiyseniz, rüzgâr döndüğünde tekne bu dairenin herhangi bir noktasına gidebilir. Yanınızdaki tekne de kendi dairesinde salınır ve iki daire kesişiyorsa er ya da geç bindirme olur.

Kontrol listesi:

• Demir attıktan sonra etrafınıza bakın: komşu teknelerin baş yönleri, aralarındaki mesafe ve verdikleri zincir tahmini.

• Aynı tip tekne yan yana durur. Yelkenli ile motor tekne rüzgârda farklı salınır; yelkenli rüzgâra döner, motor tekne yalpalar. İkisinin arasına demirlemek risklidir.

• Sonradan gelen uzaklaşır. Denizcilik teamülü budur: önce demirleyenin hakkı vardır. Yeriniz dar geliyorsa siz kaldırır, başka nokta ararsınız.

• Gece için pay bırakın. Gündüz uygun görünen mesafe, gece rüzgâr döndüğünde yetmeyebilir.

Demir alırken

Demir kaldırmak, atmaktan daha çok hata yapılan işlemdir.

1. Motoru çalıştırın ve tekneyi yavaşça zincirin üstüne doğru sürün. Irgat zinciri toplarken tekneyi çekmemeli — ırgat kaldırma cihazıdır, çekme cihazı değil.

2. Zinciri güvertede yıkayın. Baş üstündeki hortumla çamuru ve tuzu alın; hem kutu temiz kalır hem galvaniz uzun ömürlü olur.

3. Demir su yüzüne çıkınca durun ve gözle kontrol edin: dolanmış halat, misina ya da yosun var mı?

4. Yerine oturtun ve emniyete alın. Seyir hâlinde yerinden oynayan demir gövdeye vurur.

Kritik uyarı: zincir gergin ve dik durumdayken ırgadı zorlamayın. Zincir gerginse tekne henüz demirin üstüne gelmemiştir; ilerleyin, gerginlik kalksın, sonra toplayın.

Gece için

• Demir feneri yakın. Yasal zorunluluktur ve sizi görünür kılar.

• Alarm kurun. GPS demir alarmı uykuda en iyi arkadaşınızdır.

• Rüzgâr tahminini kontrol edin. Gece dönmesi beklenen rüzgâr, gündüz korunaklı olan koyu açık hâle getirebilir.

• Kaçış planı yapın. Karanlıkta demir kaldırmak zorunda kalırsanız hangi yöne gideceğinizi önceden bilin.

Demirleme etiketi: yazısız kurallar

Kalabalık koylarda çatışmaların çoğu teknik hatadan değil, teamül bilinmemesinden çıkar.

• Önce demirleyenin hakkı vardır. Sonradan gelen, mevcut teknelerin salınım dairelerine saygı göstererek yer seçer. Yeri dar geliyorsa kaldırıp başka nokta arayan sonradan gelendir.

• Yakınına demirlerken haber verin. El işareti ya da seslenme yeterlidir; komşunuz ne kadar zincir verdiğini söyleyebilir.

• Aynı tip tekneler yan yana. Yelkenli rüzgâra döner, motor tekne yalpalar; ikisi farklı salınır ve karışık dizilim bindirmeye yol açar.

• Motor ve jeneratör gürültüsü. Akşam saatlerinde jeneratör çalıştırmak koydaki herkesi ilgilendirir.

• Kıyıya bağlama halatı. Dar koylarda kıç halatı karaya verilir; bu halat diğer teknelerin geçiş yolunu kapatmamalıdır.

Bu kuralların hiçbiri yazılı değildir ama denizde uyulmadığında sonucu doğrudan hissedilir.

Rüzgâr dönüşü ve gece planı

Demirlemenin en riskli anı, demirin atıldığı an değil rüzgârın döndüğü andır.

Koy gündüz kuzeye kapalıyken, gece güneye dönen bir rüzgârla açık hâle gelebilir. Tutan demir aynı demirdir ama yön değiştiğinde dipten çıkıp yeniden gömülmesi gerekir — ve her demir bunu aynı başarıyla yapmaz.

Gece öncesi üç kontrol:

1. Tahmini okuyun. Rüzgârın gece dönmesi bekleniyor mu, hangi yöne?

2. Dönüş sonrası koy hâlâ korunaklı mı? Değilse şimdiden başka koya geçin; gece geçmek her zaman daha zordur.

3. Kaçış rotanızı belirleyin. Karanlıkta demir kaldırmak zorunda kalırsanız hangi yöne gideceğinizi ve önünüzde ne olduğunu önceden bilin.

Demir alarmını kurun ve telefonunuzu sessize almayın. Gece yarısı çalan bir alarm, sabah bulunacak bir hasardan iyidir.

Sık yapılan hatalar

• Az zincir vermek. En yaygın ve en tehlikeli hata.

• Yükü ırgatta bırakmak. Irgat dişlisi kırılır.

• Tutuş testi yapmamak. Sorun gece anlaşılır.

• Salınım dairesini hesaplamamak. Rüzgâr döndüğünde komşuya bindirirsiniz.

• Çayıra demirlemek. Hem tutmaz hem çoğu yerde yasaktır.

• Demiri serbest bırakmak. Zincir yığılır, demir dolanır.

Zincirin kendisinin bakımı ve ne zaman yenilendiği ayrı bir konu — demir zinciri bakımı yazımızda anlattık. Bağlama ve demirleme halatlarının seçimi için de halat türleri rehberine bakabilirsiniz.